วัดพระแก้ว เชียงราย

เว็บบอร์ด

พระแก้วมรกต;มองผ่านประวัติศาสตร์(สุภัชชา พันเลิศพาณิชย์

เปิดอ่าน 522 ครั้ง

พระพุทธรูปล้านนา;มองผ่านประวัติศาสตร์ สุภัชชา พันเลิศพาณิชย์ บ้านเมืองใดมีประวัติศาสตร์ที่ผูกพันไว้ด้วย ความเชื่อ ความศรัทธา เกี่ยวกับพุทธศาสนา ผ่านวัฒนธรรมประเพณี สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ผู้คนนับถือกราบไหว้บูชาบ้านเมืองนั้นเสมือนมีมนต์ขลังที่ร้อยโยงคนรุ่นอดีตสู่รุ่นปัจจุบันเฉกเช่น เมืองเชียงรายที่ตั้งอยู่ภาคเหนือของไทยซึ่งในอดีตถูกเรียกว่า “ล้านนา” ซึ่งมีนักปราชญ์ ราชบัณฑิตและช่างศิลปะแขนงต่างๆ มากมายทำให้มีอัตตลักษณ์ศิลปกรรมที่โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ทางประวิติศาสตร์ เช่น วัด และพระพุทธรูป (ประกอบศิริ ภักดีพินิจ. : 2553 .82) ชาวล้านนามีความเชื่อเรื่องอภินิหาร สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ด้วยความเชื่อในคติธรรมที่ว่า ถ้าผู้ใดสร้างพระพุทธรูปไว้กราบไหว้บูชา คือการได้ค้ำชูพุทธศาสนา 500 ปีและเป็นที่สักการะได้รับความนับถือของมวลมนุษย์และเหล่าเทวดาหรือความเชื่อว่า การสร้างพระพุทธรูปเป็นการอุทิศส่วนบุญกุศลให้ญาติหรือสัตว์ผู้ล่วงลับ หรือแม้แต่เพื่อแก้คำบนบานศาลกล่าวตามที่ขอไว้บางคนสร้างพระพุทธรูปเพื่อบูชาเจ้าชะตาของตัวเอง ซึ่งอาณิสงส์ในการสร้างพระพุทธรูปนั้นมี 3 ประการ คือ 1. มีปัญญาดุจแม่น้ำ 5 สาย 2. ให้หายจากโรคภัยไข้เจ็บ 3.โลกมนุษย์ สวรรค์ นิพพาน ปรารถนาไปเกิดเป็นพระอรหันต์ ในยุคพระศรีอาริย์ มีรวมบุญกุศลจะน้อมนำส่งผลในชาติต่อ ๆ ไป ในการสร้างพระพุทธรูปสมัยล้านนามักมาจากชนชั้นสูงเช่น กษัตริย์ ราชวงศ์ ขุนนาง เศรษฐี ศรัทธาวัดรวมถึงชาวบ้าน(ศิรพงศ์ ศักดิ์สิทธิ์;.2554, 1-2) ดังนั้นการสร้างพระพุทธรูปจึงนิยมสร้างไว้สักการบูชา ซึ่งลักษณะล้วนแตกต่างกันไปในแต่ละท้องถิ่นที่สืบทอดเอกลักษณ์และได้รับอิทธิพลจากรูปแบบในยุคสมัยนั้นๆที่ล้วนเกี่ยวข้องกับพระศาสนา(ประพันธ์ กุลวินิจฉัย.:, 2555,1-2) เมืองเชียงรายสภาพเดิมมีลักษณะคูเมืองและกำแพง แต่ปัจจุบันไม่เห็นร่อยรอยคงเหลือแต่คูเมืองด้านทิศใต้ซึ่งเป็นทางระบายน้ำเท่านั้น เมืองเชียงรายที่ตั้งอยู่เขตตำบลเวียง อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย เป็นเมืองที่สร้างในปีพ.ศ.1805 โดยปฐมกษัตริย์ล้านนาคือพญามังราย พระราชโอรสของพญาลาวเมงและนางเทพคำขยาย กษัตริย์ผู้ครองแคว้นนครเงินยางที่สืบเชื้อสายมาจากราชวงศ์ลาวจักราชแล้วตั้งชื่อเมืองตามชื่อพระองค์ ส่วนในตำนานสิงหนวัติกล่าวว่า พญามังรายเป็นผู้สร้างเมืองเชียงรายเมื่ออายุได้เพียง 16 ปีแต่ก็บางตำนานกล่าวไว้ว่า ลาวจักราชเป็นผู้สร้างเวียงเชียงรายด้วยเหตุที่เสด็จตามรอยเท้าช้างจนมาถึงชัยภูมิที่เหมาะสมโปรดให้สร้างเมืองใหม่เรียกว่า “เวียงช้างรอย” ต่อมากลายเป็น “เวียงเชียงราย” (สายันต์ ไพรชาญจิตร์และคณะ :, 2539 ,151) เชียงรายมีวัดที่สำคัญที่เชื่อมโยงประวัติศาสนาล้านนาเกี่ยวกับพระพุทธรูป คือ วัดพระแก้ว พระแก้วมรกตและวัดพระสิงห์ พระพุทธสิหิงค์ สำหรับวัดพระแก้ว เชียงราย เคยเป็นที่ประดิษฐานพระแก้วมรกต(พระพุทธมหามณีรัตนปฎิมากร) ในประวัติพระแก้วมรกตกล่าวว่า ในปี พ.ศ.1977 ได้มีฟ้าผ่าลงมาที่องค์พระเจดีย์ทำให้พบพระแก้วมรกตในนั้นซึ่งเจดีย์ที่บรรจุพระแก้วมรกตหลังเหลือให้เห็นเป็นหลักฐานอยู่ด้านหลังพระอุโบสถที่ประดิษฐานพระเจ้าล้านทองเป็นเจดีย์มีลักษณะ 8เหลี่ยม เหลี่ยมหนึ่งกว้างประมาณ 3 เมตร บนยอดเจดีย์มีฉัตรทำด้วยทองเหลืองสวมอยู่อีกชั้น แต่น่าเสียดายที่ถูกซ่อมหลายครั้งหลายหนจนไม่เหมือนของเก่า ถ้าไม่พิจารณาดี ๆ คงรู้สึกว่าเจดีย์ประวัติศาสตร์นี้สร้างขึ้นมาใหม่ ในส่วนภายในพระอุโบสถมีพระพุทธรูปหล่อหลายองค์ แต่ไม่ใช่พระพุทธรูปเก่าเชียงแสนรุ่น พ.ศ.1600-2000 เพียงพบพระพุทธรูปเชียงแสนรุ่นหลังเพียง 2-3 องค์เท่านั้นและยังมีพระโมคคัลลาและพระสารีบุตร ขนาดสูงประมาณ 70 เซนติเมตร มีจารึกอักษรพื้นเมือง แต่เป็นจารึกว่าสร้างในรัชกาลที่ 1 ศักราช 1188(พ.ศ.2169)และยังมีพระพุทธรูปไม้ลักษณะแบบพระพุทธรูปแบบไทลื้ออย่างแท้จริงเพราะพระพักตร์คล้ายเด็ก พระกรรณมีขนาดใหญ่กางออกด้านข้างม้วนเป็นรูปตัวซีและพบว่าพระกรรณยาวจรดพระอังสา ซึ่งถ้าลักษณะนี้จะพบในกลุ่มพระพุทธรูปพม่า ไทเขิน ไทใหญ่ ไทลื้อ ถ้าพระเกษาขมวดเป็นก้นหอยด้วยรักสมุกติดกับพระเศียร พระรัศมีเป็นรูปแบบทรงกรวยสูงแบบนี้จะพบมากในกลุ่มพระพุทธรูปไทลื้อเขตจังหวัดน่าน(ศิรพงศ์ ศักดิ์สิทธิ์. : 2554, 199) ส่วนหลังคาพระโอสถของเดิมทำเป็นหลังคาซ้อนกันขึ้นไปเป็น 2 ชั้น หน้าบรรพ์เป็นไม้จำหลักประดับกระจกในปีพ.ศ.2504 เจ้าอาวาสวัดได้รื้อหลังคาของเดิมออกหมดแล้วทำเครื่องบนใหม่มุงด้วยกระเบื้องซีเมนต์(ต.อมาตยกุล : 2513,30-31) สำหรับวัดพระแก้วเชียงรายเป็นต้นกำเนิดที่ทำให้พบพระแก้วมรกตจนทำให้มีตำนานเอกสารที่เป็นหลักฐานรวมถึงพงศาวดาร เกี่ยวกับตำนานและปาฎิหารย์ของพระแก้วมรกตอย่างมากมายในล้านนา ตำนานพระแก้วมรกตของรัตนพิมพวงศ์ คัมภีร์รัตนพิมพวงศ์ เป็นเรื่องว่าด้วยตำนานพระแก้วมรกตแต่งเมื่อ พ.ศ.1950 โดย พระพรหมราชปัญญา เป็นผู้แต่ง เป็นภาษามคธ ซึ่งแต่งตามตำราเดิมที่มีผู้แต่งไว้แล้ว มีเรื่องคล้ายนิทานที่เล่าบอกต่อ ๆ กันมาที่น่าเชื่อถือเหมือนกับทุกตำนานคือได้พระแก้วมรกตในพระเจดีย์ที่เมืองเชียงราย ส่วนที่มาของผู้สร้างพระแก้วมรกตไม่มีหลักฐานความน่าจะเป็นไปได้ ด้วยเหตุนี้ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ ประกาศที่อ่านในวันสวดมนต์เย็นพิธีถือน้ำ จึงไม่ทรงรับรองเรื่องผู้สร้างความเป็นมาก่อนที่จะมาพบพระแก้วมรกตในเจดีย์ เมืองเชียงราย และได้พระราชทานกระแสพระราชดำริไว้ว่า เนื้อแก้วและฝีมือช่างที่ทำพระแก้วมรกตพระองค์นี้เห็นจะมาจากทางเมืองจีน(พระมหาสุทิตย์ อาภากโร (อบอุ่น),ดร. 2548,68)(พระสุชาติ วชิรปญฺโญ (นาอุดม) :2551,30) หนังสือรัตนพิมพวงศ์ ได้มีผู้แปลเป็นภาษาไทยสามครั้งคือ ครั้งแรก พ.ศ. 2331 รัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ผู้แปลคือพระยาธรรมปุโรหิต(แก้ว) ครั้งที่สอง พ.ศ. 2449 พระยาปริยัติธรรมธาดา (แพ ตาละลักษมณ์) เมื่อยังเป็นหลวงประเสริฐอักษรนิติได้แปลเป็นภาษาไทยอีกครั้งหนึ่ง และกรมศิลปากรได้มอบให้ศาสตราจารย์ ร.ต.ท.แสง มนวิทูร แปลใหม่ใน พ.ศ. 2505 ซึ่งตำนานรัตนพิมพวงศ์ฉบับภาษาไทยทั้งสามฉบับ กล่าวว่า “มีเทวดาองค์หนึ่งสร้างพระแก้วมรกตถวายพระนาคเสนเถระ แห่งเมืองปาฎลีบุตร อินเดีย และทำพิธีสร้างอยู่ 7 วัน พระนาคเสนเถระได้ อธิษฐานอัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า 8 องค์ ลงในพระแก้วมรกต” หมายความว่าเทวดาองค์หนึ่งสร้างพระแก้วมรกตถวายพระนาคเสนเถระและทำพิธีสร้างอยู่ 7วัน และในหนังสือ มิลินทร์ปัญหาก็มีพระเถระรูปหนึ่งชื่อพระนาคเสนที่สามารถตอบปัญหาของพระยามิลินทร์ผู้พิชิตอินเดีย ชนชาติกรีก ต่อจากพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชได้ทุกข้อ จนพระยามิลินทร์เลื่อมใสหันมานับถือศาสนาพุทธและให้คนของตนให้นำแท่งหินอ่อนสีเขียวคล้ายแก้วมรกตว่าสลักเป็นพระพุทธรูปแล้วถวายพระนาคเสนด้วยความเลื่อมใสศรัทธาเพราะถ้าเป็นเทวดาสร้างคงไม่ต้องใช้เวลาสร้างถึง 7วันคงเนรมิตได้ชั่วพริบตา สิ่งที่สนับสนุนอีกอย่างคือชาวกรีกฝีมือในการแกะสลักหินอ่อนมาก และชาวกรีกชำนาญการแกะสลักหินอ่อนอยู่แล้วอย่างที่เห็นอยู่คือ เทพีวีนัส ตำนานพระแก้วมรกตของชินกาลมาลีปกรณ์ หนังสือชินกาลมาลีปกรณ์เป็นคัมภีร์ภาษาบาลีแต่งโดยพระรัตนปัญญาเถระ ภิกษุชาวเชียงใหม่(ล้านนา) ตั้งแต่ พ.ศ. 2060-2071 ได้กล่าวถึงพบพระแก้วมรกตในสมัยพระเจ้าติโลกราช พระแก้วมรกตไปประดิษฐานในนครลำปางที่วัดพระแก้วดอนเต้าเป็นเวลา 32ปี แล้วให้เชิญมาประดิษฐานที่ซุ้มเจดีย์หลวงเมื่อ จ.ศ. 843 (พ.ศ. 2025 โดยให้สีหโคตรเสนาบดี (หมื่นด้ามพร้าคต) ดัดแปลงเจดีย์ตามแบบโลหะปราสาทของลังกา(ฉวีงาม มาเจริญ ::2528,6)(พระครูสุธีสุตสุนทร และคณะ : 2556,29) นักวิชาการที่เขียนหนังสือเกี่ยวกับพระแก้วมรกตไว้หลายสำนวน อาทิเช่น นานพระแก้วมรกตพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 โดย เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุญนาค) (เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุญนาค) (2545) ประวัติวัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดย สุภัทรดิศ ดิศกุลศาสตราจารย์ ม.จ., (2534), ตำนานและประวัติพระแก้วมรกต โดย ทองสืบ ศุภะมาร์ค(2532), ประวัติพระแก้วมรกต พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร โดย อโนชา อิ่มเอิบ(2533), และตำนานของพระพุทธปฏิมาเมืองไทย โดยสมบัติ จำปาเงิน (2545), ล้วนมีเรื่องราวความเป็นมาของพระแก้วมรกต ที่คล้ายกันคือพบองค์พระแก้วมรกตที่เจดีย์ที่ถูกฟ้าผ่าในปี พ.ศ. 1977 ที่ วัด ป่าเยี้ยะ หรือวัดป่าญะ” (วัดพระแก้ว) ซึ่งในขณะนั้นถูกพอกทับพระแก้วมรกต ด้วยปูนขาว ลงรักปิดทองจึงนำ เข้าไปประดิษฐานไว้ในพระวิหาร ต่อมาปูนที่พอกอยู่กะเทาะออกทำให้มองเห็นพระแก้วมรกตที่งดงาม เนื้อแก้วสีเขียวบริสุทธิ์ ซึ่งพระแก้วมรกตองค์นี้ได้มาจากเมืองกำแพงเพชรโดยท้าวมหาพรหมนำมาพร้อมพระพุทธสิหิงค์ หลังจากท้าวมหาพรหมสิ้นพระชนม์และเมื่อเจ้าอธิการกะเทาะเปลือกที่หุ้มองค์พระออก ผู้รักษาเมืองเชียงรายทำหนังสือแจ้งต่อพระเจ้าสามฝั่งแกนมาผู้ครองเมืองเชียงใหม่ จึงได้จัดกระบวนช้างมารับเพื่อมาประดิษฐานเชียงใหม่ แต่เมื่อเดินทางถึงทางแยกที่จะไปลำปางช้างที่อัญเชิญพระแก้วมรกตกลับเตลิดไปทางลำปาง ตำนานเล่าไว้ว่าควานช้างจะพยายามต้องโอ้โลมปฎิโลมหรือบังคับขู่เข็ญ แต่ไม่เป็นผลจึงต้องแจ้งไปยังพระเจ้าสามฝั่งแกนซึ่งพระองค์มีความเชื่อเรื่องผีสางเทวดาเป็นอย่างมาก ทรงเห็นว่าเทวดาผู้รักษาองค์พระคงไม่ยินยอม พระแก้วมรกตจึงได้ไปประดิษฐานที่ลำปาง โดยมีคณะศรัทธาช่วยกันสร้างวัดให้ชื่อวัดพระแก้วดอนเต้า ประดิษฐานอยู่ที่นั่นเป็นเวลาถึง 32ปี (เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุญนาค) : 2545, 30) มีแต่คัมภีร์ชินกาลมาลีปรณ์เท่านั้นที่อธิบายว่าพระแก้วมรกต ปรากฏในสมัยพระเจ้าติโลราช พระแก้วมรกตถือได้ว่าเป็นงานประติมากรรมอันล้ำค่ามีประวัติศาสตร์ ศาสนา ศิลปวัฒนธรรม ที่มีทั้งศาสตร์และศิลป์และเป็นพระพุทธปฏิมาที่สำคัญคู่บ้านคู่เมือง ผูกพันกับพระมหากษัตริย์ไทย มีความเกี่ยวข้องทั้งทางตรงและทางอ้อมและในสมัยรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงเห็นความสำคัญของพระแก้วมรกต จึงโปรดให้สร้าง วัดพระศรีรัตนศาสดารามเพื่อประดิษฐานพระแก้ว(คณะอนุกรรมการประมวลเอกสาร :2525, 35) วัตถุประสงค์ของตำนานและการสร้างพระแก้วมรกตนั้น จากการค้นคว้ามีปรากฏอยู่ในตำนานทุกฉบับว่า เป็นการสืบอายุพระพุทธศาสนาและเพื่อสักการบูชา ต่อมาก็ได้เฉลิมพระนาม พระแก้วมรกตว่า “พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร(แก้วมรกต)” นับแต่ พ.ศ. 2325 เป็นต้นมา(เทพ สุนทรศารทูล : 2544, 25) นอกจากนั้นก็ยังทรงสร้างเครื่องทรงประจำฤดู ถวายพระแก้วมรกต อันเป็นธรรมเนียมที่พระมหากษัตริย์ไทยทุกพระองค์ปฏิบัติมาโดยตลอด(พระสุชาติ วชิรปญฺโญ (นาอุดม): 2551,27) แต่ละตำนานของพระแก้วมรกต ที่ปรากฏเริ่มต้นตั้งแต่การสร้าง พระพุทธลักษณะ ยุคสมัยที่สร้าง การเดินทางของพระแก้วมรกตจากเมืองปาตลีบุตร ไปนครอินทปัต นครวัด แล้วไป อโยธยา ต่อมาไปกำแพงเพชร ไปเชียงราย ที่เชียงราย เป็นจุดเริ่มตำนานที่ศาสตราจารย์ ม.จ. สุภัทรดิศ ดิศกุล นิพนธ์ไว้ในประวัติวัดพระศรีรัตนศาสดาราม จากนั้นไปเชียงใหม่ ข้ามไป หลวงพระบาง แล้วไปเวียงจันทน์จนถึงสุดท้ายที่เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (รัชกาลที่1) ไปตีเวียงจันทน์ได้ จึงอัญเชิญพระแก้วมรกต มาประดิษฐานยังกรุงธนบุรี จนถึงปัจจุบัน(ฉวีงาม มาเจริญ : 2528, 23) (พระสุชาติ วชิรปญฺโญ (นาอุดม) : 2551) จะเห็นได้ว่าพระแก้วมรกตมีพงศาวดารและตำนานเขียนเรื่องราวปาฎิหารย์ไว้หลายกระแส ซึ่งในส่วนตำนานชาวล้านนาที่ปรากฏกล่าวว่าพระแก้วมรกตสร้างขึ้นในลังกาแล้วอัญเชิญมายังนครศรีธรรมราช ต่อมายังละโว้ อยุธยา ชัยนาท สุโขทัย กำแพงเพชร จนมาสู่ล้านนาตามประวัติพงศาวดารกล่าวไว้ว่า พบพระแก้วมรกตปีพ.ศ.1979 ที่เจดีย์วัดพระแก้ว อำเภอเมือง จังหวัดเชียงรายที่ถูกฟ้าผ่าลงมาทำให้พบพระแก้วมรกตอยู่ภายในเจดีย์นั้น หลังจากนั้นได้อัญเชิญเพื่อมาประดิษฐานยังเมืองเชียงใหม่แต่เกิดปาฏิหาริย์ทำให้พระแก้วมรกตต้องมาประดิษฐานที่วัดพระแก้วดอนเต้า จังหวัดลำปาง จนถึงรัชสมัยพระเจ้าติโลกราชเมื่อครั้งสร้างวัดเจดีย์หลวงเสร็จ จึงอัญเชิญพระแก้วมรกตมาจากลำปางประดิษฐานไว้ในซุ้มจระนำด้านทิศตะวันออกของเจดีย์หลวงและพอเข้าสู่สมัยพระเจ้า- ไชยเชษฐาธิราชพระอุปราชแห่งอาณาจักรล้านช้างมาปกครองล้านนา 2 ปีเศษ พระราชบิดาพระองค์ทรงสวรรคตจึงเสด็จกลับไปครองอาณาจักรล้านช้างและได้อัญเชิญพระแก้วมรกตไปไว้หลวงพระบางภายหลังย้ายมาประดิษฐานนครเวียงจันทน์เป็นเวลาถึง 200 ปี จนมาถึงสมัยพระเจ้าตากสินมหาราชแห่งกรุงธนบุรี พระยามหากษัตริย์ศึกได้อัญเชิญเวียงจันทน์มาไว้ที่กรุงธนบุรีและได้ย้ายเมืองหลวงมากรุงเทพมหานครจึงทรงสร้างพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดารามเป็นที่ประดิษฐานพระแก้วมรกตจนถึงปัจจุบัน(ศักดิ์ชาย สายสิงห์ : 2551, 171) พุทธลักษณะพระแก้วมรกตเป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ ประทับนั่งขัดสมาธิราบเหนือฐานกระดานเกลี้ยง พระพักตร์ค่อนข้างกลม เนื้อหินสีเขียวสันนิฐานอายุพระแก้วมรกตได้ 2 ประเด็นคือ เชื่อว่าสร้างในลังกา แล้วอัญเชิญมาเมืองต่าง ๆ จนมาถึงล้านนาหรือเชื่อว่าสร้างในล้านนาซึ่งในความน่าจะเป็นได้คือประวัติการสร้างต่าง ๆ ล้วนเกิดในล้านนาทั้งสิ้นและน่าจะสร้างมาจากฝีมือช่างในแถบเมืองเชียงราย-พะเยา เพราะจะพบเห็นพระพุทธรูปหินทรายในสกุลช่างพะเยากลุ่มหนึ่งมีลักษณะเช่นเดียวกับพระแก้วมรกตทั้งรูปแบบและเทคนิคการสร้างแต่ยังมีข้อขัดแย้งคือรูปแบบพระแก้วมรกตไม่เหมือนกับกลุ่มพระพุทธรูปใดส่วนอายุและรูปแบบพระแก้วมรกตใกล้เคียงกับพระพุทธรูปแบบล้านนา ระยะแรกที่ได้รับอิทธิพลศิลปะสุโขทัยที่เข้ามาสมัยพระเจ้ากือนาที่ได้อาธารณาพระสุมนเถรมาเผยแพร่พุทธศาสนาในล้านนาเมื่อปีพ.ศ.1913 จึงสันนิษฐานว่าการสร้างพระแก้วมรกตน่าจะอยู่ระหว่างปีพ.ศ.1913-1979) ซึ่งมีข้อสนับสนุนที่ว่าพระแก้วมรกตปรากฏในสมัยท้าวพรหมพระอนุชาเจ้ากือนา ซึ่งพระองค์เป็นผู้อัญเชิญจากเมืองกำแพงเพชรมาประดิษฐานยังเชียงราย จึงเป็นหลักฐานสัมพันธ์กันจนกลายเป็นแรงบันดาลใจในการสร้างพระพุทธรูปล้านนา โดยเฉพาะกลุ่มพระพุทธรูป หินทรายสกุลช่างพะเยาและแหล่งที่พบรูปแบบก็สัมพันธ์กันระยะเวลาน่าจะใกล้เคียงกันโดยใช้อิทธิพลทางศิลปะสุโขทัยที่ขึ้นไปล้านนาราวต้นถึงกลางพุทธศตวรรษ 20 เป็นตัวกำหนดขอบเขตเวลา บรรณานุกรม ก. หนังสือ คณะอนุกรรมการประมวลเอกสารประวัติศาสตร์ กรุงรัตนโกสินทร์ ร.1-ร.3. พ.ศ. 2325-2394. เล่ม 1. กรุงเทพฯ : อมรินทร์การพิมพ์. 2525. เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุญนาค) เรียบเรียง, พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ ร. 1 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพ, ทรงตรวจชำระและทรงพระนิพนธ์อธิบาย, (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2545 ฉวีงาม มาเจริญ. พระแก้วมรกต. กรุงเทพฯ : กรมศิลปกร. 2528. ต.อมาตยกุล เมืองเหนือและเมืองใต้. พระนคร : แพร่พิทยา. 2513. ทองสืบ ศุภะมาร์ค. ตำนาน - ประวัติพระแก้วมรกต. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย. 2532. เทพ สุนทรศารทูล. สมเด็จพระแก้วมรกต. กรุงเทพฯ : พระนารายณ์. 2544. ศักดิ์ชาย สายสิงห์.ศิลปะเมืองเชียงแสน. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร. 2551. สมบัติ จำปาเงิน. พระพุทธปฏิมาเมืองไทย. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ปิรามิด. 2545. สายันต์ ไพรชาญจิตร์และคณะ. เมืองและแหล่งชุมชนโบราณในล้านนา. กรุงเทพฯ : คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย สำนักนายกรัฐมนตรี. 2539 สุภัทรดิศ ดิศกุลศาสตราจารย์ ม.จ.. ประวัติวัดพระศรีรัตนศาสดาราม. กรุงเทพฯ : อมรินทร์ พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง. 2534. อโนชา อิ่มเอิบ. ประวัติพระแก้วมรกต พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร. กรุงเทพฯ : ต้นอ้อการพิมพ์ . 2533. ข.งานวิจัย ประพันธ์ กุลวินิจฉัย.วิเคราะห์เรื่องพระพุทธรูปในฐานะปูชนียวัตถุของชาวพุทธ. รายงานการวิจัยคณะมนุษยศาสตร์. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. 2555 พระครูสุธีสุตสุนทรดร.ฤทธิชัย แกมนาคและ นางสุภัชชา พันเลิศพาณิชย์ รายงานการวิจัยเรื่องการวิเคราะห์เนื้อหาเกี่ยวกับสถานที่ทางประวัติศาสตร์ที่ปรากฏในคัมภีร์ชินกาลมาลีปกรณ์. สถาบันวิจัยพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. 2556 พระสุชาติ วชิรปญฺโญ (นาอุดม)ศึกษาวิเคราะห์พระแก้วมรกต พระคู่บ้านคู่เมืองของไทยพุทธศักราชพุทธศาสตรมหาบัณฑิต(พระพุทธศาสนา) สาขาวิชาพระพุทธศาสนา. บัณฑิตวิทยาลัย. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. 2551. พระมหาสุทิตย์ อาภากโร อบอุ่น.ดร.. “การศึกษาองค์ความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ปรากฏในวรรณกรรมพระพุทธศาสนาเรื่องอนิสงส์และคัมภีร์ที่ใช้เทศน์ในเทศกาลต่าง ๆ ของล้านนา”. วิทยานิพนธ์ พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาพระพุทธศาสนา. บัณฑิตวิทยาลัย : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. 2548. ศิรพงศ์ ศักดิ์สิทธิ์. คติการสร้างพระพุทธรูปไม้ล้านนา. หลักสูตรปริญญามหาบัณฑิต สาขาวิชาโบราณคดีสมัยประวัติศาสตร์ ภาควิชา โบราณคดี บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร. 2554. ค.วารสาร ประกอบศิริ ภักดีพินิจ. ศักยภาพการสื่อความหมายทางการท่องเที่ยวชุมชน: ชุมชนบ้านร่องไฮ จังหวัดพะเยา. Naresuan University Journal 2010; 182 2553.


รวมสถานที่ท่องเที่ยวจังหวัดเชียงราย จังหวัดเชียงรายเป็นจังหวัดอยู่ทางทิศเหนือที่สูงที่สุดของประเทศไทย มีประวัติศาสตร์ที่เก่าแก่ยาวนาน มีปรุะชากรหลายเชื้อชาติ มีประเพณี วัฒนธรรม และวิถีชีวิตที่เป็นเอกลักษณ์ จังหวัดเชียงราย มีความอุดมสมบูรณ์ของป่าไม้ ทั้งเป็นต้นกำเนิดแหล่งน้ำ และน้ำตกหลายแห่ง จังหวัดเชียงรายจึงเป็นที่นิยม และได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทย และชาวต่างชาติ จำหนวนมาก จังหวัดเชียงราย นับเป็นเมืองท่องเที่ยวอันสงบ เป็นจุดหมายปลายทางยอดนิยมของนักท่องเที่ยว ความสวยงามของธรรมชาติ และวัดมากมาย อากาศที่เย็นสบาย ลักษณะภูมิประเทศโอบล้อมด้วยเทือกเขาสูง ทอดยาว มีดอกไม้เมืองหนาวที่งดงาม จังหวัดเชียงราย เป็นเมืองแห่งพุทธศิลป์ที่รวมผลงานมากมายของเหล่าศิลปินแห่งชาติ สนใจคู่มือท่องเที่ยวจังหวัดเชียงรายเพิ่มเติมได้ที่: https://www.lovethailand.org/travel/th/2-เชียงราย.html https://www.lovethailand.org/travel/en/2-Chiang-Rai.html


удалите,пожалуйста! .


from lat. manus - "hand" and scribo - "I write") ]


term manuscript (late lat.manuscriptum,


scroll. Go to Code Form


drafts of literary works


Since manuscripts are subject to deterioration


(palimpsests). In the XIII-XV centuries in


only a few survived.


Preserved about 300 thousand.


and 12 thousand Georgian manuscripts


At the same time, many antique


At the same time, many antique


scroll. Go to Code Form


commonly associated with


collection of poems composed


term manuscript (late lat.manuscriptum,


drafts of literary works


manuscripts underwent in the Middle


term manuscript (late lat.manuscriptum,


secular brotherhoods of scribes.


Since the era of Charlemagne


the spread of parchment.


XVII century was Nicholas Jarry .


bride, Julie d'Angenne.


from a printed book, reproduction


inventions of typography


"Julia's Garland" (fr. Guirlande de Julie)


manuscripts attributed to Robins


secular brotherhoods of scribes.


European glory, and even after


Many calligraphers have acquired


term manuscript (late lat.manuscriptum,


Testaru. Best known


text carrier and protective


monuments related to deep


By the end of the 15th century, 35


Western Europe also formed


The most common form


Testaru. Best known


manuscripts significantly


from a printed book, reproduction


With havin so much content do you ever run into any problems of plagorism or copyright infringement? My site has a loot of completely unique content I've either created myself or outsourced but it appears a lot oof it is popping it up all over the internet without my agreement. Do you know any solutions to help protect against content from being ripped off? I'd certainly appreciate it. https://www.patreon.com/posts/44399979 writing help writing help


Выгодные перевозки во многом определяют конечную прибыль предпринимателей. Оптимальным вариантом является доставка грузов с небольшой массой в больших объемах.


and was erased, and on cleaned


scroll. Go to Code Form


From many manuscripts of Antiquity


from lat. manus - "hand" and scribo - "I write") ]


and 12 thousand Georgian manuscripts


mostly in monasteries.


Duke de Montosier


Middle Ages as in Western


"Julia's Garland" (fr. Guirlande de Julie)


... As a rule, the manuscript is called


manuscripts significantly


for Countess Louise of Savoy


antiquities. These are the Egyptian papyri


handwritten books were made,


so expensive material


collection of poems composed


only a few survived.


book about the chess of love ", created by


drafts of literary works


Китайские товары всегда отличались низкими ценами, а, следовательно, и доступностью. Но не стоит думать, что вся продукция из Китая второсортная и рвется и ломается через несколько дней. Специалисты компании Азия-Трейдинг помогут Вам найти качественный товар в Китае по низкой цене, организовать его доставку от двери до двери.


written on the parchment was scratched out


scroll. Go to Code Form


from lat. manus - "hand" and scribo - "I write") ]


bride, Julie d'Angenne.


monuments related to deep


ancient and medieval Latin,


Of his works, he is especially famous


Manuscript is a collective name for texts


the best poets of his era and


works of art.


consists of the book itself


From many manuscripts of Antiquity


Preserved about 300 thousand.


book about the chess of love ", created by


reproduced by hand, in contrast


Libraries of the Carolingian era). IN


Of his works, he is especially famous


number of surviving European


, text and illustrations to which


manuscripts attributed to Robins


Testaru. Best known


commonly associated with


Manuscript is a collective name for texts


"Julia's Garland" (fr. Guirlande de Julie)


Duke de Montosier


Hookup Females Employs Totally free Matters? An Excellent Side to side Advantage! Free hookup women online hookup on the web is the solution if you're sick and tired of going to night clubs and clubs merely to be ignored, or even more serious, laughed at. I realize what it's like because I've been there. I used to be single and eager in the working day -- I required a brand new lover -- but I kept on attempting because I had no other choice. If you're an individual guy who wishes to hookup with alluring ladies without going to those locations in which the girls are by itself, this post may just alter your lifestyle. It is going to make clear why dating online is the ideal choice if you're a men who seems to be shy to strategy a lovely woman in the nightclub or membership.


Testaru. Best known


Since manuscripts are subject to deterioration


manuscripts significantly


scroll. Go to Code Form


collection of poems composed


book about the chess of love ", created by


Testaru. Best known


manuscripts significantly


secular brotherhoods of scribes.


text carrier and protective


commonly associated with


number of surviving European


Middle Ages as in Western


new texts were rewritten


manuscripts held onto


Many calligraphers have acquired


(palimpsests). In the XIII-XV centuries in


Many calligraphers have acquired


ancient and medieval Latin,


manuscripts significantly


, text and illustrations to which


Century to a kind of destruction:


Hookup Girls Makes use of Free of charge Matters? A Fantastic Side to side Benefit! Free of charge hookup women chat hookups online is the solution if you're fed up with going to night clubs and clubs only to be ignored, or even even worse, laughed at. I realize what it's like because I've been there. I was one and eager back in the working day -- I essential a brand new lover -- nevertheless i continued attempting because I had not one other selection. If you're just one person who would like to hookup with hot ladies without gonna those locations where girls are by itself, then this report may just alter your existence. It can clarify why courting on the web is the perfect choice if you're a male who seems to be too shy to approach an attractive lady in a bar or club.


manuscripts underwent in the Middle


Preserved about 300 thousand.


Testaru. Best known


Of his works, he is especially famous


scroll. Go to Code Form


only a few survived.


55 thousand Greek, 30 thousand Armenian


written on the parchment was scratched out


mostly in monasteries.


then only a few have reached us


drafts of literary works


works of art.


Рады приветствовать вас! Предлагаем лучшие "убийственные" прогоны для интернет-сайтов конкурентов. Всего от 2000 рублей. - Стопроцентный эффект. Веб-сайты ваших конкурентов "упадут". - Максимально возможное число отрицательных фитбеков. - Наша специальная база - максимально "смертоносные" площадки из 10 000 000 онлайн-сайтов (спам, порно, вирусы и тому подобные). Это действует бесперебойно. - Прогон производим сразу с четырех серверов. - Постоянный спам вирусных ссылок на email. - Выполнение в течение 40-240 часов. Растянем сколько угодно по времени. - Прогон с запрещёнными ключами. - При 2-х заказах - выгодные бонусы. Цена $80 Полная отчётность. Оплата: Qiwi, Яндекс.Деньги, Bitcoin, Visa, MasterCard... Telgrm: @xrumers Skype: xrumer.pro WhatsApp: +7(977)536-08-36 email: support@xrumer.cc Только эти! А тАкож Работаем со Студиями!

ตอบกระทู้