เว็บบอร์ด

ครูบา

เปิดอ่าน 1221 ครั้ง

ครูบา หมายถึงพระที่มีพรรษามากกว่า 10 ปี ใช่ไหมคะ


เป็นคำเรียกกันเป็นส่วนใหญ่ ไม่กำหนดอายุพรรษา บางท่านหนุ่มพรรษาไม่เท่าไหร่ ก็เรียกตนเองหรือถูกเรียกว่าครูบาแล้ว ในทางพม่า ครูบาเป็นตำแหน่งที่มีการประกอบพิธีอย่างเป็นทางการ โดยมีคณะสงฆ์และประชาชนร่วมเป็นจำนวนมาก แต่ในแถบบ้านเรา รู้สึกจะว่ากันเอง


ครูบา ที่เราเรียกพระ ก็ไม่ใช่คำย่อของ ครูบาอาจารย์ ใช่ไหม


คำว่า ธุ หรือ ตุ๊ หรือ ธุเจ้า หมายถึงพระภิกษุสงฆ์โดยทั่วไป ส่วนคำว่า พระ หมายถึง เณร ถ้าเป็นเณรน้อย เรียกว่า พระหน้อย ไม่มี ธุหน้อย มีแต่คำว่า ธุหลวง ซึ่ง หมายถึง เจ้าอาวาส คำอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับธุเจ้านั้น เมื่อบวกกับการเรียกขานตามตำแหน่งของการลำดับญาติ จะเป็นดังนี้ ธุพี่ ธุน้า ธุลุง ธุพ่อ ธุปู่ ธุอุ๊ย บางองค์บวชเมื่ออายุมากแล้ว หรือเคยครองเรือนมีลูกมีหลานได้เป็นลุงเป็นพ่อเป็นปู่ ก็เรียกขานกันตามนั้น ส่วนคำว่า ธุป้า เป็นคำเรียกขานเชิงล้อเลียนเท่านั้น ความเป็นจริงคงไม่มี คำต่อไปนี้น่าจะเป็นคำยืมจากถิ่นอื่นมาใช้ เช่น หลวงพ่อ หลวงลุง หลวงปู่ พระอาจารย์ พระธุดงค์ คำหลังนี้คนเมืองเรียกธดุงค์เฉย ๆ ไม่มี พระ และทั้งหมดทั้งมวลนี้จะใช้คำลักษณนามว่า ต๋น กับ องค์ ไม่ใช้ รูป คำว่า องค์ นิยมใช้กับธุเจ้าหรือพระพุทธรูป เช่น ธุเจ้า 2 องค์ หรือ 2 ต๋น พระพุทธ 2 องค์ คนล้านนาเรียกพระพุทธรูปว่า พระเจ้า เช่น พระเจ้าฝนแสนห่า พระเจ้าเก้าตื้น พระเจ้าไม้ เป็นต้น พระเครื่อง คนเมืองเรียก พระ เฉย ๆ คนไทยกลางเรียกขานพระพุทธรูปบางองค์ เป็นหลวงพ่อ เช่น หลวงพ่อโสธร หลวงพ่อวัดไร่ขิง เป็นต้น ที่นี้คำว่าครูบาที่เพื่อนชาวไทยใต้สงสัยล่ะ หมายถึงใคร ครูบา คือคำที่ใช้เรียกขานพระเถระผู้เป็นที่เคารพนับถือ ซึ่งมักจะมีอายุประมาณ 50 ปีขึ้นไป ครูบา ไม่ใช่คำที่กำหนดขึ้นเพื่อเรียกขานตัวเอง ผู้ที่จะเป็นครูบานั้นมีเงื่อนไขอยู่ 3 ข้อ คือ 1. เป็นพระสงฆ์ที่มีอายุพรรษามาก (ทั้งอายุและอายุการบวช) 2. ต้องปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ (ตลอดอายุการบวช) และ 3. สร้างสิ่งดีสิ่งงามกับพระศาสนาซึ่งอาจหมายถึงศาสนสถานหรือ หรืออื่น ๆ พูดแบบชาวบ้านคือ ถ้าอายุมาก บวชมานาน แต่ไม่มีคุณสมบัติตามข้อ 2 และ 3 จะเรียกขานว่า ตุ๊ หรือ ธุ เฉย ๆ อาจเติมคำว่า ลุง ปู่ หรือ พ่อ ตามหลัง เช่น ธุลุงคำ ธุปู่เป็ง ธุพ่อแก้ว เป็นต้น หรือมีเพียงข้อ 2 และ ข้อ 3 ไม่มีข้อ 1 ก็ไม่นิยมเรียกว่าครูบา ถึงแม้จะได้รับการเล่าขานกันว่า เป็นครูบาเจ้าศรีวิชัยมาเกิดก็ตาม ผู้คนจึงล้อเลียนครูบาหนุ่ม ๆ เหล่านี้ว่า ครูบาอุ๊กแก็ส ( อุ๊กแก็ส หมายถึง บ่มด้วยแก็สเพื่อให้สุกก่อนกำหนด เช่น กล้วยอุ๊กแก็ส คือกล้วยที่บ่มด้วยแก็สเพื่อให้สุก มิใช่กล้วยที่สุกขำเครือ เป็นต้น ) ครูบาอุ๊กแก็สบางองค์ มิได้เรียกขานตัวท่านเอง หากแต่ศรัทธาญาติโยมที่เคารพนบไหว้ทั้งหลายต่างยกตำแหน่งครูบาให้ บางองค์ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบเพียงแต่อายุยังน้อย คือได้เป็นครูบาตั้งแต่ยังหนุ่ม ถือเป็น หน่อดีจ๋าวงาม ในวงการสงฆ์ (ถ้าบ่หลุล้มม้างไปเสียก่อน) ท่านเหล่านี้มักนุ่งห่มให้มีลักษณะเช่นเดียวกับครูบาเจ้าศรีวิชัย เช่น มีผ้ามัดอก สวมลูกประคำ ใช้พัดขนนกยูง มีไม้เท้า และที่สำคัญเป็นพระนักอนุรักษ์รังสรรค์แบบล้านนานิยม ครูบา ยังมีอีกความหมายหนึ่งคือ เป็นคำเรียกขานตำแหน่งพระสงฆ์ของชาวไทเขินเชียงตุงอีกด้วย ตำแหน่งสูงกว่าสวามี ต่ำกว่าอาชญาธรรม ส่วนคำว่า ครูบาเจ้า นั้น เป็นคำยกย่องในฐานะนักบุญ หรือตนบุญ( คำว่า ตนบุญนี้ ต้องอธิบายยาวค่อยติดตามในตอนหลัง) เช่นครูบาเจ้าศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา เป็นต้น และอีกความหมายหนึ่งตามที่บัณฑิตทางอักขระล้านนาบางท่านกล่าวว่า หมายถึงครูบาที่เป็นเจ้า คือมีเชื้อทางเจ้านายฝ่ายเหนือ เช่น ครูบาเจ้าเกษม เขมโก เป็นต้น เขียนไปเขียนมาก็ยาวอีกแล้ว ขอจบเรื่องพระเรื่องเจ้าแบบห้วน ๆ แค่นี้ แล. วิลักษณ์ ศรีป่าซาง


ขอบคุณค่ะ ได้ความรู้มากมายค่ะ

ตอบกระทู้